Veelgestelde vragen en tips

• wat zijn de effecten?
• zijn de cursussen geschikt voor hele klassen?
• zijn de cursussen geschikt voor allochtone leerlingen?
• is het moeilijk om leerlingen mee te laten doen?
• wat zijn de verschillen met andere trainingen?
• waarom wordt de cursus door twee docenten gegeven?
• welke docenten zijn geschikte begeleiders?
• is het cursusmateriaal los verkrijgbaar?
• hoe roosteren scholen dit in?
• hoe financieren scholen dit?

• Tips

wat zijn de effecten?
Ongeveer tweederde van de leerlingen is na de cursus van de problemen op het sociale vlak af. Dat betekent: de leerling wordt niet meer gepest, heeft vrienden, voelt zich thuis tussen leeftijdsgenoten, maakt makkelijker contacten. En dit effect blijft ook op de lange termijn. De overige leerlingen worden op bepaalde punten sociaal vaardiger, maar houden af en toe problemen.

zijn de cursussen geschikt voor hele klassen?
Nee, deze cursussen zijn ontwikkeld voor de uitvallers op sociaal gebied. In een bestaande klas liggen de rangorde en de gedragspatronen vast. Dat maakt het voor sociaal incompetente leerlingen te onveilig en moeilijk om ander sociaal gedrag uit te proberen. Voor gebruik van Zal ik me even voorstellen? in de Leerwerktrajecten is een speciale aanpak ontwikkeld. De methode Leefstijl (www.leefstijl.nl) is wel geschikt voor preventief gebruik in hele klassen.

zijn de cursussen geschikt voor allochtone leerlingen?
Ja, blijkt uit de ervaring van meerdere scholen. Wel is het belangrijk om te kijken naar de thuissituatie en het vermogen van de leerling zich op school zo nodig anders te gedragen dan thuis. Bepaalde lichaamstaal die in de cursus wordt aangeleerd, bijvoorbeeld het recht aankijken van mensen, kan in de thuissituatie moeilijk liggen. Het is belangrijk dat een leerling niet in een conflictsituatie komt. Als dat vermoeden bestaat is het verstandig een andere manier te zoeken om de leerling te helpen.

is het moeilijk om leerlingen mee te laten doen?
Teruggetrokken leerlingen willen meestal graag meedoen, agressieve leerlingen hebben vaak wat meer bedenkingen. Wel doet een begeleider er tijdens het intakegesprek alles aan om het vertrouwen van de leerling te winnen en duidelijk te maken wat de cursus voor hem of haar kan betekenen. Ook is het belangrijk te zorgen dat de cursus in school een positief image heeft. Dit lukt de scholen die ermee werken goed. Maar: het is heel onverstandig om leerlingen over te halen! Als een leerling niet gemotiveerd is om mee te doen zal de cursus weinig effect hebben. Overgehaalde leerlingen vallen vaak tijdens de cursus af.

wat zijn de verschillen met andere trainingen?
Mag ik meedoen? en Zal ik me even voorstellen? zijn gebaseerd op gedragstherapeutische uitgangspunten. Dat betekent: niet praten over de oorzaken van het gedrag, maar oefenen met gewenst sociaal gedrag. Verder zijn de cursussen aangepast aan het gebruik op een school, onder meer door vrolijke opwarmers, een beperkt aantal leerpunten en een vlot tempo. De Goldsteincursus heeft ook een gedragstherapeutische achtergrond. KPC (www.kpcgroep.nl) heeft een training gebaseerd op de RET, waarin de gedachten van de leerling centraal staan.

waarom wordt de cursus door twee docenten gegeven?
De cursus is in feite een intensieve gedragstraining, waarbij elke leerling heel gerichte aandacht moet krijgen. Terwijl de ene docent de activiteiten leidt, observeert de ander. Docenten melden dat het effect van een les stukken minder is als ze, bijvoorbeeld door ziekte van hun collega, een les alleen moeten geven.

welke docenten zijn geschikte begeleiders?
Docenten die zelf sociaal vaardig zijn en zich positief kunnen richten op de ontwikkeling van leerlingen in plaats van op hun fouten. Praktische mensen met hart voor leerlingen en de handigheid om directief en beslist met een groep om te gaan. Een tweetal dat het leuk vindt om samen te werken.

is het cursusmateriaal los verkrijgbaar?
Nee. Om de cursus met goede resultaten te kunnen geven zijn specifieke vaardigheden vereist. Daarom is de cursus onderdeel van een totaal pakket dat bestaat uit een telefonisch voorgesprek met de schoolleiding, een tweedaagse training met terugkommiddag voor de begeleidende docenten, een docentenhandleiding en leerlingmateriaal.

hoe roosteren scholen dit in?
Mag ik meedoen? bestaat uit 12 lessen van 90 minuten. Zal ik me even voorstellen? bestaat uit 13 lessen van 100 minuten. Per week wordt één les gegeven zodat er voldoende tijd is om het geleerde ook buiten de cursus te oefenen.
Scholen roosteren de cursus op verschillende manieren in:
- tijdens begeleidingsuren
- tijdens verspringende vaklessen, zodat de leerling niet steeds dezelfde lessen mist
- half onder lestijd, half in eigen tijd
- binnen de leerwerktrajecten in het reguliere rooster
Veel scholen doen de intake tussen herfst- en kerstvakantie en geven de cursus in de periode januari tot en met maart.

hoe financieren scholen dit?
De docententraining wordt gefinancierd uit de nascholingsgelden. De begeleiding van de cursus uit reguliere formatie of taakbeleid. Sommige scholen lukt het om andere financieringsbronnen aan te boren. In Hoogezand is de cursus jarenlang betaald uit het Onderwijsvoorrangsbeleid. Een school in Gouda krijgt de cursus gefinancierd uit de GOAgelden. En soms is een gemeente in het kader van preventief jeugdbeleid bereid een bijdrage te leveren in de kosten.

Gouden Tips
Tijdens terugkommiddagen geven cursisten elkaar graag allerlei tips. De gouden tips verzamelen we hier. Gouden tip inzenden kan met een mailtje naar e.reehorst@sociaalvaardig.nl.

intake

* Bij de intake vragen we expliciet naar de leerdoelen van de leerling. Tijdens de lessen komen we daar regelmatig op terug. (Stedelijk Lyceum Enschede)

* Voordat de cursus definitief start houden we een vrijblijvende 'kijk-en-doe'les, met oud-cursisten erbij. Dat werkt heel motiverend. (Willem de Zwijger College Bussum)

* We hebben een kleine folder gemaakt over de cursus voor geïnteresseerde leerlingen en ouders (Roncalli Mavo)

extra les

* Ergens halverwege doen we een extra les 'rollenspelen op verzoek'. Leerlingen komen dan met situaties die thuis fout gaan. Het is altijd een erg leuke les. (Stedelijk Lyceum Enschede)

nabespreking rollenspelen

* Om de nabespreking van de rollenspelen afwisselend te houden verzinnen we allerlei variaties. Onder meer: kijken met de oren dicht, luisteren met de ogen dicht; laten zien wat je in het rollenspel hebt gezien; tekenen wat je in het rollenspel hebt gezien. (AOC Oost Almelo)

terugkommiddag voor leerlingen

* We organiseren een aantal maanden na de laatste les een terugkommiddag voor leerlingen. Ze vinden dat heel leerzaam. (Baudartius College Zutphen)

ouders

* De ouders waren zo enthousiast over de ouderavond, dat we nu ook een cursus voor ouders geven. (RSG de Borgen Leek)

* Tijdens de cursus nemen we zelf telefonisch contact op met de ouders. Dat wordt gewaardeerd en heeft een positief effect. (Stedelijk Lyceum Enschede)

* Bel na de evaluatie met de ouders en bespreek de resultaten. (Sted. Lyceum Eindhoven)

naam

* Geef de cursus een mooie naam; wij noemen het 'Fair Play'. (Hilvertsheem Hilversum)

energizers

* De 'basketbalwedstrijd' is een energizer die leerlingen helpt om van hun gene af te komen, en die ook bruikbaar is in kleinere groepen. Vertel de leerlingen dat er een film is opgenomen van hen, maar dat die in slow motion wordt vertoond. Eerst gaat iedereen heel langzaam lopen, met grote gebaren. Dan heel langzaam een bal vangen. Vervolgens langzaam dribbelen en super langzaam een bal in de basket gooien. En tot slot langzaam maar heel hard juichen en gaan lopen als een overwinnaar. Succes verzekerd! (Dollard College Winschoten)

alternatief voor thema 'Beroepen'

* Binnen 'Zal ik me even voorstellen?' komen in het thema 'Beroepen' een drietal belangrijke vaardigheden aan bod: telefoneren, een gesprek voeren, een praatje beginnen. Binnen de leerwerktrajecten slaat dit thema soms minder goed aan, omdat de leerlingen al zo praktisch bezig zijn met hun toekomstige beroep. Jammer, want de vaardigheden zijn voor hen wel heel belangrijk.
Een mooi alternatief is de open dag van de vervolgopleiding: de leerlingen bedenken vragen, oefenen met het aanspreken van een vreemde en het voeren van een gesprek, gaan met die opdracht naar de open dag. Na afloop hebben zij zelf vast nog vragen, of anders de docent, waarover ze nog even gaan telefoneren. (Noorderpoort College Appingedam)

differentiëren

* Spreek elke week na de les met een of twee leerlingen af om bij te praten. (Sted. Gymnasium Leiden)

* Formuleer na de evaluatie voor elke leerling een leerpunt en laat leerlingen hierop reageren; hang de leerpunten naast de kalender. (Sted. Gymnasium Leiden)

les 4

* We gebruiken in les 4 (observeren) fragmenten uit GTST. Succes verzekerd! (De Wissel)

les 6

* We zijn in les 6 (praatje beginnen) met de hele groep naar het station gegaan en daar heeft iedereen iemand aangesproken. Erg leuk! (De Wissel)

lessen

* Sommige leerlingen hebben moeite om complimenten te accepteren; laat ze de complimenten die ze krijgen in twee categorieen op een lijstje zetten: wat ik niet geloof, wat misschien waar zou kunnen zijn. (Sted. Gymnasium Leiden)

* Excuses aanbieden vinden leerlingen niet vanzelfsprekend; je kunt dit combineren met de les 'fouten toegeven'. (Hilfertsheem Hilversum)

* Als leerlingen steeds naast hun vriendje zitten en niet mengen: geef elke plek een nummer en laat aan het begin van de les elk kind een nummer trekken. (Coenecoop College Waddinxveen)

* Als je tijd en ruimte hebt is het fantastisch om na de les kinderen de gelegenheid te geven om samen een spelletje te doen (darten, dammen, schaken, tafelvoetbal enz.); informeel sociaal bezig zijn doet hen erg goed. (CSG Comenius Leeuwarden)

rollenspelen

* Om de lessen meer vaart te geven delen we na een aantal lessen de rollenspelen in de kring uit, laten tweetallen even voorbereiden, en spelen ze dan. Dat loopt prima. (Thorbecke SG)

* Geef de kaartjes van elke les een andere kleur, dat scheelt veel zoekwerk. (rsg ter Apel)

* In de doe-het-zelfwinkel verkopen ze handige haken voor verfbussen; daarmee hang je de kalender heel simpel aan het bord. (de Borgen)

verankering in school

* Bespreek de vorderingen van een leerlingen in de sociale vaardigheden cursus tijdens een rapportvergadering, dan zijn alle docenten van die leerling aanwezig.

* Laat mentoren goed weten wat je met hun leerlingen doet; laat ze eventueel een keer meekijken. (Hilfertsheem Hilversum)

* Meld de resultaten die je boekt regelmatig aan de schoolleiding (N-zes scores, evaluaties van leerlingen, je eigen evaluatie).

* Schakel een coördinator of schoolleider, die nog niet zoveel van de cursus afweet in als gesprekspartner voor leerlingen in les 6 (Carmel College Salland).

* Schrijf na afloop een positieve evaluatie voor de mentoren en vakleerkrachten, waarin je de vorderingen van alle leerlingen afzonderlijk benoemt en je collega's bedankt voor hun medewerking als zij leerlingen hebben gemist in de les (Carmel College Salland).